Կարեն Դոլուխանյան. «Ազգային ոգին զարթոնք ապրեց»

12:11 Yerevan | 8:11 GMT | Saturday 10 May 2008

Կարինե Հարությունյան

-Ի՞նչ բան է արվեստը: Ինչու՞ ես նկարում, ի՞նչ ես փնտրում: Ճարտարապետ ես, ախր:

- Արվեստը հնարավորություն է տալիս մոտենալ ճշմարտությանը: Ոչ միայն ստեղծագործողին: Այդ հնարավորությունը ունեն բոլորը, ովքեր կարողանում են ընկալել արվեստը: Իսկ նկարում եմ, քանի որ դա ինձ համար զգացմունքներս արտահայտելու հնարավորություն է, գուցեեւ, ինչ-որ իմաստով, երազելու ձեւ:

Չգիտեմ, թե որտեղից են այդ երազները: Երբեք չեմ մտածել նկարիչ լինել, բայց ոնց որ մի ուժ ստիպեր: Անկախության գործոնը կա...

Կարծում եմ՝ ոչ ոք չի կարող բացատրել եւ հասկանալ ստեղծագործության ակունքները: Դա ինտուիտիվ բան է: Չկա որեւէ հիմք արվեստում եւ չի կարող լինել, դա մեզնից վեր է, եւ պետք էլ չի փորձել դա բացատրել:

- Բայց մենք իրականության մեջ ենք, այնուամենայնիվ: Երկինքներից ցած ես իջնում ու... Ի՞նչ ես տեսնում:

- Մի ժողովուրդ` այլեւս քնից արթնացած, որը չի ուզում նախկին վիճակով ապրել:

Վերջին տասնամյակի ընթացքում մեր հասարակության հետ փորձում էին անել մոտավորապես այն, ինչ ուզում էին անել բոլշեւիկները: Բայց չկարողացան: Այսինքն` փորձում էին նյութական աշխարհով փոխարինել հոգեւորը: Թողնելով ձեւական եւ դեկլարատիվ իմաստով Աստվածայինը, փորձում էին կառուցել միայն նյութական արժեքների վրա հիմնված երկիր: Եվ առաջին պլանում էին հայտնվել կյանքի նպատակ դարձած անիմաստ-անճաշակ շքեղությունն ու ցուցամոլությունը:

Բայց ընտրական պրոցեսները ցույց տվեցին, որ ժողովրդի մի մասը, անկախ բարեկեցության աստիճանից, հասկանում է, որ «ոչ միայն հացով կապրի մարդ, այլ` Աստծո խոսքով», եւ մերժում է այն սուտը, ձեւականությունն ու տգիտությունը, որ գերիշխում են մեր կյանքի բոլոր ասպարեզներում: Նաեւ` արվեստում: Ավելի ճիշտ այն, ինչ անվանում են արվեստ, որովհետեւ իսկական արվեստում չեն կարող այդպիսի երեւույթներ լինել:

- Ասել կուզի` մինչեւ հիմա նյութական արժեքներով էինք ապրու՞մ:

- Իհարկե, մեծ մասը: Այդպիսին դարձրին, դրան հանգեցրին: Շատ պաշտոնյաների դեմքին անկեղծ զարմանք էի նկատում, երբ չէին կարողանում հասկանալ` ինչու է ժողովուրդը մերժում այդպիսի «լավ կյանքը»: Շատերը չէին հասկանում, որ մեր ժողովուրդը գերադասում է դժվարություններով, բայց հոգեւոր արժեքներով եւ հավատով ապրել, քան թե հոգեւորը, Աստվածային լույսը փոխարինել էժանագին նյութական մթնոլորտով:

Ես ասկետ չեմ եւ չեմ ժխտում նյութական արժեքները, բայց ես ժխտում եմ դրանք իդեալ, երազանք եւ կյանքի նպատակ դարձնելու եւ դրանով ամեն ինչ փոխարինելու փիլիսոփայությունը, որը գերիշխում էր վերջին տասը տարիներին:

Ինձ թվում է, որ ժողովրդի զարթոնքի հետ պետք է վերածնունդ ապրի նաեւ մեր արվեստը: Միշտ եղել է այն զենքը, որը դիմակայել է կյանքի նյութականացմանը:

- Ի՞նչ բան է ճշմարտությունը:

- Արվեստը հենց ճշմարտությունն է: Տարկովսկին է ասել:

- Բայց արվեստ հասկացությունն էլ հարաբերական դարձավ ժամանակի հետ, որովհետեւ այսօր մեկը ինչ-որ մի բան է ստեղծում եւ իրեն համարում է արվեստագետ եւ իր գործն էլ` արվեստի նմուշ: Ինչպե՞ս տարբերել ճշմարիտը կեղծից:

- Ներքին զգացողություն ասվածը կա, որի համար ժամանակ, տարածություն... նշանակություն չունեն: Իսկական արվեստը սահմաններ չի ճանաչում: Ստեղծագործությունը եթե ճշմարիտ է կամ ձգտում է ճշմարիտին, ուրեմն արվեստ է: Վերջին տարիներին արվեստում ընդհանուր ճգնաժամ կա` կապված տաղանդավորության պակասի հետ:

- Գուցե ավելի ճիշտ է ասել` մտքի՞ պակասի հետ: Չե՞ս կարծում, որ մտքի ճգնաժամ կա:

- Համաձայն եմ: Կա: Նաեւ` անձնազոհ լինելու պակաս կա: Այս ամենը նրանից է, որ շատ հեռացանք մենք մեզանից: Մենք շփոթված ինչ-որ բանի մեջ ընկանք ու գնացինք` առանց հասկանալու, թե դա ուր կտանի: Նախկինում մենք ստիպված էինք մեր ներսը նայել, շատ կարդալ, շատ իմանալ: Եվ դա որակ էր տալիս, անպայման:

...Ինչ վերաբերում է այսօրվան` բոլորը խոսում են ինչ-որ դրական փոփոխությունների մասին: Անկեղծ ասած` ես չեմ հավատում, քանի որ շատ բաներ կարելի էր վաղուց անել, եթե ցանկություն լիներ: Ես ուզում եմ, որ մենք ապրենք նորմալ դեմոկրատական երկրում, ուր կա խոսքի ազատություն ու էլի նման պարզ բաներ, որոնք առկա են բոլոր նորմալ երկրներում: Դրանց բացակայությունն է պատճառը, որ ազգային ոգին զարթոնք ապրեց: Մինչ այդ մի ինչ-որ ճահիճի մեջ էինք, ու ժողովուրդը ընդվզեց, քանի որ հասկացավ, որ երկիրը վերածվում է ֆեոդալական պետության:

- Այսինքն` ու՞ր էինք հասել եւ ու՞ր ենք ուզում գնալ:

- Իսկապես ֆեոդալական երկրի ճանապարհին էինք, եթե դեռ տեղ չէինք հասել: Մարդու իրավունքները ոտնահարվում են իշխանությունների կողմից ամեն օր: Եթե մարդը դուրս է գալիս զբոսնելու` ձերբակալում են... Դա, իմ գնահատմամբ, տեռորի խորը արտահայտություն է: Խոսքի ազատությունը, իմ ընկալմամբ, պետք է լինի այնպես, ինչպես Անգլիայում է կամ ասենք` Միացյալ Նահանգներում: Եվ կա խոսքի ազատության երկրորդ բաղկացուցիչը: Այլ հարց է, որ կարելի է ամեն ինչ ասել-գրել, բայց դա պիտի ունենա ազդեցություն: Առանց ազդեցության երաշխիքի խոսքի ազատությունը արժեք չունի: Այն լիարժեք չի: 21-րդ դարում եթե ուզում ենք ունենալ նորմալ պետություն, պիտի հետեւենք դեմոկրատական արժեքներին: Պիտի պայքարենք դրանց հասնելու համար: Այլապես` դատապարտված ենք:

շաբաթ, 4 հուլիս 2009

Կարեն Դոլուխանյան. «Ազգային ոգին զարթոնք ապրեց»

12:11 Yerevan | 8:11 GMT | Saturday 10 May 2008

Կարինե Հարությունյան

Որոնում

Արխիվ

Վերլուծական

Հնարավորությունների բացված դուռն ու քանդված մենաշնորհը

Քաղաքական

Լեգիտիմությունն է գտնում տիրոջը

Աշխարհ

Մերձավոր Արեւելքը` շարժման մեջ